الشيخ رسول جعفريان
23
صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى )
ممالك خطبهء ائمهء اثنا عشر - عليهم صلوات الله الملك الاكبر - بخوانند . « 1 » وى سپس شرح مفصلى از چگونگى عدم موفقيت تلاش برخى از سلاطين شيعه پيشين براى نشر تشيع به دست داده ، از جمله به شرح اقدامات سلطان محمد خدابنده پرداخته و در عوض از پيروزى خاندان صفوى در نشر تشيع سخن گفته است . اين خاندان هم موفق شد تا سلطنت صورى را به دست آورد ؛ كارى كه « هيچيك از حضرات علوى در ايران بر آن فايز نگشتهاند » و دوم آن كه مذهب حق را در ايران نشر دهد . « 2 » امير محمود بن مير خواند مىنويسد : چون پادشاه منصور ( اسماعيل ) در موضع شرور بر وجهى كه مسطور گشت به وصال شاهد فتح و فيروزى مسرور گرديد . . . سر منبر و روى زر را به اسامى سامى ائمه معصومين - صلوات الله عليهم اجمعين - رتبت زينت بخشيد و پيكر سعادت اثر مذهب عليّهء اماميه را كه مدت مديد به واسطهء غلبهء سنيّه در زاويهء خفا مخفى بود ، به مرتبهء ظهور رسانيد و حكم فرمود كه در مساجد و معابد محراب اهل سنت را تغيير دهند و مؤذنان كلمهء أشهد أن عليا ولى الله را در اذان بعد از شهادتين گفته در عقب حى عليتين يعنى « حى على الصلاة » و « حى على الفلاح » جملتين حىّ على خير العمل و محمد و على خير البشر را تكرار نمايند . و فرمان واجب الاذعان به صدور پيوست كه من بعد هركس خلاف مذهب اماميه نماز گزارد ، تيغبندان عتبهء عليّه ، سرش را از تن جدا سازند و جاهلان و متعصبان كه قبل از اعلاى ولاى شاه ولايت در شهر و ولايت ، محبان و شيعيان را تعذيب و ايذا مىنمودند ، در آتش انتقام بگدازند . لاجرم در آن اوقات و اوان ، عرصهء مملكت آذربيجان به آب تيغ بىدريغ غازيان از لوث وجود بسيارى از جهّال و اهل ضلال پاك گرديد و دين حق رواج تمام پيدا كرده ، خروش فرقهء ناجيه و طايفه به گوش مستحبان ملاء اعلى رسيد . « 3 » در فتوحات شاهى آمده است : و چون فكرت همت عالىنهمت شاهى بر تقويت مذهب اماميه و تمشيت مهام شريعت مطهر مصطفوى مصروف و مقصور است ، هم در [ وقت ] جلوس همايون ، فرمان واجب الاذعان نفاذ پيوست كه خطباى مملكت آذربايجان خطبه به نام نامى حضرات ائمهء اثنا عشر - سلام الله عليهم اجمعين - خوانند و پيشنمازى تمامى بلدان در اقامت صلات به ساير عبادات رسوم مذمومهء مبتدعه را منسوخ گردانند و مؤذنان مساجد و معابد ، لفظ اشهد ان عليا ولى الله داخل كلمات اذان سازند و غازيان عابد و لشكريان مجاهد از هركس امرى ، مخالف ملت مشاهده نمايند ، سرش از تن بيندازند . لاجرم صيت منقبت ائمه معصومين - صلوات الله عليهم اجمعين - و دعاى دولت پادشاهى
--> ( 1 ) . جهانگشاى خاقان ، صص 147 - 149 ( 2 ) . جهانگشاى خاقان ، ص 152 - 153 ( 3 ) . امير محمود بن مير خواند ، ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاه طهماسب صفوى ، صص 125 - 126